Bilişimde Özenli Türkçe

Joker · 25-11-2008, 18:19

Donanım ve yazılım sözcükleri varken, konuşmasında ya da yazısında hardware ve software'i kullananlara ne demeli? İstemci/sunucu terimi varken niçin client/serverKatı disk yerine hard disk terimini kullanmak kavramı daha belirgin yapmıyor. Uzun süre fare diyemedik; mouse'u kullandık. Fuzzy logic bulanık mantıktan başka bir anlam taşımıyor. Etkileşimli sözcüğü varken interaktif (İng. interactive) sözcüğünün kullanılmasını kabullenmek çok güç. E-posta hâlâ e-mail'in yerine geçemedi.
Kaynak: Wardom http://www.wardom.com.tr/showthread.php?t=246136

Türkçenin, yanlış kullanılarak, kirlenmesine örnekler Hepçilingirler (1997) tarafından belgelenmiş durumda. Örnekler listesini daha uzatmadan, bu kısa olması gereken yazıda, sadece bazı kavramları vurgulayalım:
- Türkçe, bazılarımızın sandığının aksine, kudretli bir dildir. Örneğin, Sayısal Olmak adlı kitabında, Negroponte (1995, sf. 145) konuşma bireşimi (sentezi) yapanlar için Türkçenin İngilizceye üstünlüğünü vurgular.

- Dilimizin sözcük hazinesinin kısıtlı olduğunu çeşitli kaynaklardan okur ya da duyarız. Oysa, 12 ciltlik Derleme Sözlüğü (TDK, 1963a) ya da 8 ciltlik Tarama Sözlüğünün (TDK, 1963b) içindeki sözcüklerin ne kadarını biliyoruz? Bilmediğimizi veya çevremizdekilerin kullan(a)madıkları için duymadığımızı, dilimizin yeteneksizliği diye algılamak haksızlık gibi geliyor bana.

- Türkçenin terim yapma yeteneklerini hafife almadan önce bazı temel kitapları okumakta yarar var;
örneğin: Aksan (1987), Özdemir (1973), Hatiboğlu (1981) ve Zülfikar (1991) bu konuda çok yararlı olabilecek kaynaklar.
Bilgisayar bilimi, yazılım mühendisliği ve bilişim ve iletişim teknolojileri gibi uç konulardaki terimleri dilimize özenli bir çalışma ile kazandırmaya çalışmakta yarar var. Bu çalışmalarımızda aşağıda özetlenen görüşler yararlı olabilir:

- Sözlük kullanmak iyi bir alışkanlıktır; elimizin altında bir veya birkaç sözlüğün olması çok yararlı olabilir. Ama gene de sözlükteki karşılıkları akıl ve beğeni süzgecinden geçirmek her aydın bilişimcinin hakkıdır. Örneğin, "anchor point" için önerilen "demir atma noktası" çevirisi yerine "bağlantı noktası"nı yeğleyebilir veya daha iyi bir terimi önerebilirsiniz.

- Yabancı dilden --çoğunlukla İngilizce'den-- dilimize yeni terimler kazandırmaya çalışırken yabancı dildeki kavramları yeteri kadar irdelemekte yarar var. Bunu iki şekilde yapabiliriz:

(1) İngilizce'de kullanılan sözcük veya terim birden fazla kavramı belirtiyorsa, hangi kavrama karşılık aradığımızı saptamamız gerek. Örneğin, İngilizce'de "run" sözcüğü, Redhouse veya Webster'de görüleceği gibi, Türkçede "koşmak," "işlemek" ve daha epey başka anlama gelir. Ama, bir saat (veya bir makine) koşmaz; çalışır. Benzer şekilde bir yazılım bilgisayarda koşturulmaz, çalıştırılır.

(2) İngilizce'de kullanılan bir sözcük veya terim için Türkçede aklımıza ilk gelen bir karşılığı kullanmadan önce, İngilizce'de yakın anlamlı sözcük veya terimlerin kavram salkımlarını ve onların Türkçe karşılıklarını düşünmekte yarar var. Böylece terimlerin karşılıklarını, kavram kargaşasına neden olmadan, tutarlı bir şekilde verme şansımızı arttırmış olabiliriz. Örnek olarak, aşağıdaki terimleri düşünebiliriz:

back (geri),
cancel (vazgeç),
continue (devam),
exit (çıkış),
OK (onay, tamam)
permission (olur).

- İngilizce'deki bir terimin Türkçe karşılığını bulurken, bazen başka bir dildeki, örneğin Fransızca'daki karşılığını da düşünmemiz, daha uygun bir terim bulmamızda yardımcı olabilir. "Wizard"ın karşılığı olarak "sihirbaz" sözcüğü yerine,Fransızcası olan "assistant"ın karşılığı olan "yardımcı"yı seçmek gibi.
Kaynak: Wardom http://www.wardom.com.tr/showthread.php?t=246136

- Elektron, telefon, İnternet örneklerinde olduğu gibi bazı yabancı terimler dilimize aynen veya küçük değişikliklerle alınabilir. Ama kurallara ve Türk beğenisine uyan Türkçe bir karşılık dilimizi daha da zenginleştirir; "software agent" için "yazılım ajanı" yerine "yazılım etmeni"nin seçilmesi gibi.

- Dilimize yeni terimler kazandırırken yabancı dildeki terimi iyice anlamaya gösterilen özen bizi yanlışlık yapmaktan, bazen de gülünç olmaktan, koruyabilir. Bir konuşmacının "makine parkı" yerine "makine parkuru" dediğini anımsıyorum. Parkur (Fransızcası "parcours") "izlenen yol" demektir; bir otobüsün parkurundan bahsedilebilir ama "makine parkuru" yanlış bir terimdir.

Kendi kültürlerine saygı duymayanlar başkalarından saygı beklemek haklarını yitirmiş olurlar. Dilimize özen, benliğimize duyduğumuz saygının bir göstergesidir. 21. yüzyılın ilk çeyreğinde bilişim dilimizin zengin bir Türkçe olmasını istiyorsak, şimdiden özenli bir Türkçe kullanmaya başlamalıyız. Bilişimci olabilecek kadar yetenekli olan kişilerin bu özeni gösterebileceklerine inanıyorum.

Kaynakça

Aksan, D. (1987). Türkçenin Gücü. Bilgi Yayınevi. Ankara.
Hatiboğlu, V. (1981). Türkçenin Ekleri. Türk Dil Kurumu, Ankara.
Hepçilingirler, F. (1997). Türkçe "Off." Remzi Kitabevi, İstanbul.
Negroponte, N. (1995). Being Digital. Alfred A. Knoff, New York.
Özdemir, E. (1973). Terim Hazırlama Kılavuzu. Türk Dil Kurumu, Ankara.
TDK (1963a). Türkiye'de Halk Ağzından Derleme Sözlüğü. Türk Dil Kurumu, Ankara. 12 cilt.
TDK (1963b). XIII. Yüzyıldan Beri Türkiye Türkçesiyle Yazılmış Kitaplardan Toplanan Tanıklariyle Tarama Sözlüğü. Türk Dil Kurumu, Ankara. 8 cilt.
Zülfikar, H. (1991). Terim Sorunları ve Terim Yapma Yolları. Türk Dil Kurumu, Ankara.

Joker · 25-11-2008, 18:32

aslinda guzelim turkcemizi bazen oylesine farkli oylesine anlasilmaz hale getirebiliyoruz ki... biz bile cogu zaman farkinda degiliz. ozellikle bilisim alaninda bir konu hakkinda yorum yazarken veya bir dokuman hakkinda bilgi paylasirken karsimizdaki insanlar "acaba anliyorlar mi" diye hic dusunuyoruz mu? bence hayir...

aslinda turkce'den ziyade bizim yapmamiz gereken bir sey var. ozellikle bilgisayar teknolojileri makaleleri veya dokumanlarinda bazi konularda anlasilabilir olmamiz icin, ve gercekten bir cok kelimenin turkce karsiligini karsimizdaki insanlarin ogrenmesi icin, bu konudaki uzman kisiler ya da bu konular ile ilgilenen kisiler yazdiklari yabanci kelimenin yanina o kelimenin turkce karsiligini da yazmalidirlar. ornek olarak cumle icinde "kernel (cekirdek)" diye belirtirsek bu bizim forumumuzun bir farki olmus olur. lutfen bundan boyle daha da dikkatli olalim. hatta dilerseniz konuyu gelistirelim... zaten bir sozluk olusturma asamasina gelindigi zaman bu konularda da daha guzel projeler yapabilecegiz.

Ornek olarak ekleyebileceginiz kelimelerle forum icin bir fayda saglamis olabilirsiniz.;

ornek;

network - sebeke
scanner - tarayici
printer - yazici
account - hesap
password - parola
driver - surucu
mail - posta
connection - baglanti
offline - cevrimdisi
online - cevrim ici
spoof - aldatmak
privacy - gizlilik
manual - el ile yapilan
remote - uzak
local - yerel
Kaynak: Wardom http://www.wardom.com.tr/showthread.php?t=246136
key - anahtar
kernel - cekirdek

------

ESTERGON · 25-11-2008, 18:45

Joker, teşekkür ederim.

Güzel bir konu ve iyi bir teklif.

Forumdaki diğer arkadaşlarında önerilerini alalım.

Ben şahsen destekliyorum. Konu sabitlenmiştir.

Kolay gelsin.

blackmode · 25-11-2008, 18:54

Ok destekliyorum çok güzel bir topik.

Destekliyorum.

+Zafer · 25-11-2008, 19:00

"e-mailime attach ettiğim file’ı clickleyerek download et; Hasan' a da forwardlayıver."

Arkadaşlar; bu cümle anadilimize gösterdiğimiz özenin en büyük örneklerinden biri.. Bu ve buna benzer birçok cümle ile çok sık karşılaşıyorum.

Şimdi bir düşünelim: "Teknolojiyi yapanlar, terimleri de geliştirir. Bizler de o terimleri kullanmak zorundayız!"

Gerçekten de böyle mi, yoksa bu tez kendi kültürlerine saygısını yitirenlerin bir mazereti mi?
Kaynak: Wardom http://www.wardom.com.tr/showthread.php?t=246136

Düşününce bilgisayar terimi en güzel teknoloji terimlerinden biri ve dilimize de çok çabuk yerleşebildi.

O halde sorun terimlerin karşılıklarının olmamasında değil, özentili davranışlarımız ve bilgisizliğimizden kaynaklanıyor.

Konu için teşekkürler Joker.

arnawut · 16-06-2009, 17:25

Bugün ki nesil için zor birşey olsa bile çok mantıklı. Destekliyorum...

! JUBA ! · 16-06-2009, 20:36

kesinlikle destekliyorum. bu konuda dil bilimcilere de çok iş düşüyor tabii ki. bir de yanlış sözcüklere özenen gençliği(aynı zamanda arkadaşlarımızı) uyarmak ta bize düşüyor.

crowN · 12-02-2012, 13:39

Kesinlilke destekliyorum ,keşke herkes aynı duyarlılığı gösterebilse ve +Zafer bu konuda çok haklısın.özellikle özentili gençlerin dilinde yaygınlaşıyor bu kavram.

lockman · 13-02-2012, 10:49

Alıntı:

Orjinal Mesaj Sahibi blackmode

Ok destekliyorum çok güzel bir topik.

Destekliyorum.

güzel espri.

25-11-2008, 18:19	#1
Joker En Karizma Üye Kayıt Tarihi: Jun 2005 Üye numarası: #23165 Yer: İstanbul / Beyoğlu Mesaj sayısı: 7,536 Karma etkisi: 33216 Karma: 3320283	Bilişimde Özenli Türkçe Donanım ve yazılım sözcükleri varken, konuşmasında ya da yazısında hardware ve software'i kullananlara ne demeli? İstemci/sunucu terimi varken niçin client/serverKatı disk yerine hard disk terimini kullanmak kavramı daha belirgin yapmıyor. Uzun süre fare diyemedik; mouse'u kullandık. Fuzzy logic bulanık mantıktan başka bir anlam taşımıyor. Etkileşimli sözcüğü varken interaktif (İng. interactive) sözcüğünün kullanılmasını kabullenmek çok güç. E-posta hâlâ e-mail'in yerine geçemedi. Kaynak: Wardom http://www.wardom.com.tr/showthread.php?t=246136 Türkçenin, yanlış kullanılarak, kirlenmesine örnekler Hepçilingirler (1997) tarafından belgelenmiş durumda. Örnekler listesini daha uzatmadan, bu kısa olması gereken yazıda, sadece bazı kavramları vurgulayalım: - Türkçe, bazılarımızın sandığının aksine, kudretli bir dildir. Örneğin, Sayısal Olmak adlı kitabında, Negroponte (1995, sf. 145) konuşma bireşimi (sentezi) yapanlar için Türkçenin İngilizceye üstünlüğünü vurgular. - Dilimizin sözcük hazinesinin kısıtlı olduğunu çeşitli kaynaklardan okur ya da duyarız. Oysa, 12 ciltlik Derleme Sözlüğü (TDK, 1963a) ya da 8 ciltlik Tarama Sözlüğünün (TDK, 1963b) içindeki sözcüklerin ne kadarını biliyoruz? Bilmediğimizi veya çevremizdekilerin kullan(a)madıkları için duymadığımızı, dilimizin yeteneksizliği diye algılamak haksızlık gibi geliyor bana. - Türkçenin terim yapma yeteneklerini hafife almadan önce bazı temel kitapları okumakta yarar var; örneğin: Aksan (1987), Özdemir (1973), Hatiboğlu (1981) ve Zülfikar (1991) bu konuda çok yararlı olabilecek kaynaklar. Bilgisayar bilimi, yazılım mühendisliği ve bilişim ve iletişim teknolojileri gibi uç konulardaki terimleri dilimize özenli bir çalışma ile kazandırmaya çalışmakta yarar var. Bu çalışmalarımızda aşağıda özetlenen görüşler yararlı olabilir: - Sözlük kullanmak iyi bir alışkanlıktır; elimizin altında bir veya birkaç sözlüğün olması çok yararlı olabilir. Ama gene de sözlükteki karşılıkları akıl ve beğeni süzgecinden geçirmek her aydın bilişimcinin hakkıdır. Örneğin, "anchor point" için önerilen "demir atma noktası" çevirisi yerine "bağlantı noktası"nı yeğleyebilir veya daha iyi bir terimi önerebilirsiniz. - Yabancı dilden --çoğunlukla İngilizce'den-- dilimize yeni terimler kazandırmaya çalışırken yabancı dildeki kavramları yeteri kadar irdelemekte yarar var. Bunu iki şekilde yapabiliriz: (1) İngilizce'de kullanılan sözcük veya terim birden fazla kavramı belirtiyorsa, hangi kavrama karşılık aradığımızı saptamamız gerek. Örneğin, İngilizce'de "run" sözcüğü, Redhouse veya Webster'de görüleceği gibi, Türkçede "koşmak," "işlemek" ve daha epey başka anlama gelir. Ama, bir saat (veya bir makine) koşmaz; çalışır. Benzer şekilde bir yazılım bilgisayarda koşturulmaz, çalıştırılır. (2) İngilizce'de kullanılan bir sözcük veya terim için Türkçede aklımıza ilk gelen bir karşılığı kullanmadan önce, İngilizce'de yakın anlamlı sözcük veya terimlerin kavram salkımlarını ve onların Türkçe karşılıklarını düşünmekte yarar var. Böylece terimlerin karşılıklarını, kavram kargaşasına neden olmadan, tutarlı bir şekilde verme şansımızı arttırmış olabiliriz. Örnek olarak, aşağıdaki terimleri düşünebiliriz: back (geri), cancel (vazgeç), continue (devam), exit (çıkış), OK (onay, tamam) permission (olur). - İngilizce'deki bir terimin Türkçe karşılığını bulurken, bazen başka bir dildeki, örneğin Fransızca'daki karşılığını da düşünmemiz, daha uygun bir terim bulmamızda yardımcı olabilir. "Wizard"ın karşılığı olarak "sihirbaz" sözcüğü yerine,Fransızcası olan "assistant"ın karşılığı olan "yardımcı"yı seçmek gibi. Kaynak: Wardom http://www.wardom.com.tr/showthread.php?t=246136 - Elektron, telefon, İnternet örneklerinde olduğu gibi bazı yabancı terimler dilimize aynen veya küçük değişikliklerle alınabilir. Ama kurallara ve Türk beğenisine uyan Türkçe bir karşılık dilimizi daha da zenginleştirir; "software agent" için "yazılım ajanı" yerine "yazılım etmeni"nin seçilmesi gibi. - Dilimize yeni terimler kazandırırken yabancı dildeki terimi iyice anlamaya gösterilen özen bizi yanlışlık yapmaktan, bazen de gülünç olmaktan, koruyabilir. Bir konuşmacının "makine parkı" yerine "makine parkuru" dediğini anımsıyorum. Parkur (Fransızcası "parcours") "izlenen yol" demektir; bir otobüsün parkurundan bahsedilebilir ama "makine parkuru" yanlış bir terimdir. Kendi kültürlerine saygı duymayanlar başkalarından saygı beklemek haklarını yitirmiş olurlar. Dilimize özen, benliğimize duyduğumuz saygının bir göstergesidir. 21. yüzyılın ilk çeyreğinde bilişim dilimizin zengin bir Türkçe olmasını istiyorsak, şimdiden özenli bir Türkçe kullanmaya başlamalıyız. Bilişimci olabilecek kadar yetenekli olan kişilerin bu özeni gösterebileceklerine inanıyorum. Kaynakça Aksan, D. (1987). Türkçenin Gücü. Bilgi Yayınevi. Ankara. Hatiboğlu, V. (1981). Türkçenin Ekleri. Türk Dil Kurumu, Ankara. Hepçilingirler, F. (1997). Türkçe "Off." Remzi Kitabevi, İstanbul. Negroponte, N. (1995). Being Digital. Alfred A. Knoff, New York. Özdemir, E. (1973). Terim Hazırlama Kılavuzu. Türk Dil Kurumu, Ankara. TDK (1963a). Türkiye'de Halk Ağzından Derleme Sözlüğü. Türk Dil Kurumu, Ankara. 12 cilt. TDK (1963b). XIII. Yüzyıldan Beri Türkiye Türkçesiyle Yazılmış Kitaplardan Toplanan Tanıklariyle Tarama Sözlüğü. Türk Dil Kurumu, Ankara. 8 cilt. Zülfikar, H. (1991). Terim Sorunları ve Terim Yapma Yolları. Türk Dil Kurumu, Ankara.

25-11-2008, 18:45	#3
ESTERGON Moderator Kayıt Tarihi: Jan 2006 Üye numarası: #47801 Yer: im KALBİN Mesaj sayısı: 9,815 Karma etkisi: 44090 Karma: 4407476	Joker, teşekkür ederim. Güzel bir konu ve iyi bir teklif. Forumdaki diğer arkadaşlarında önerilerini alalım. Ben şahsen destekliyorum. Konu sabitlenmiştir. Kolay gelsin. Düzenleyen ESTERGON : 25-11-2008 at 18:47.

Konu Araçları	Bu Konuda Ara
Printer Çıktısını Göster Sayfayı Emaille Yolla	Bu Konuda Ara: Gelişmiş Arama

25-11-2008, 18:32	#2
Joker En Karizma Üye Kayıt Tarihi: Jun 2005 Üye numarası: #23165 Yer: İstanbul / Beyoğlu Mesaj sayısı: 7,536 Karma etkisi: 33216 Karma: 3320283	aslinda guzelim turkcemizi bazen oylesine farkli oylesine anlasilmaz hale getirebiliyoruz ki... biz bile cogu zaman farkinda degiliz. ozellikle bilisim alaninda bir konu hakkinda yorum yazarken veya bir dokuman hakkinda bilgi paylasirken karsimizdaki insanlar "acaba anliyorlar mi" diye hic dusunuyoruz mu? bence hayir... aslinda turkce'den ziyade bizim yapmamiz gereken bir sey var. ozellikle bilgisayar teknolojileri makaleleri veya dokumanlarinda bazi konularda anlasilabilir olmamiz icin, ve gercekten bir cok kelimenin turkce karsiligini karsimizdaki insanlarin ogrenmesi icin, bu konudaki uzman kisiler ya da bu konular ile ilgilenen kisiler yazdiklari yabanci kelimenin yanina o kelimenin turkce karsiligini da yazmalidirlar. ornek olarak cumle icinde "kernel (cekirdek)" diye belirtirsek bu bizim forumumuzun bir farki olmus olur. lutfen bundan boyle daha da dikkatli olalim. hatta dilerseniz konuyu gelistirelim... zaten bir sozluk olusturma asamasina gelindigi zaman bu konularda da daha guzel projeler yapabilecegiz. Ornek olarak ekleyebileceginiz kelimelerle forum icin bir fayda saglamis olabilirsiniz.; ornek; network - sebeke scanner - tarayici printer - yazici account - hesap password - parola driver - surucu mail - posta connection - baglanti offline - cevrimdisi online - cevrim ici spoof - aldatmak privacy - gizlilik manual - el ile yapilan remote - uzak local - yerel Kaynak: Wardom http://www.wardom.com.tr/showthread.php?t=246136 key - anahtar kernel - cekirdek ------

25-11-2008, 18:54	#4
blackmode Forum Ustası Kayıt Tarihi: Aug 2006 Üye numarası: #81321 Yer: İstanbul Mesaj sayısı: 12,308 Karma etkisi: 36064 Karma: 3604673	Ok destekliyorum çok güzel bir topik. Destekliyorum.

25-11-2008, 19:00	#5
+Zafer Forum Ustası Kayıt Tarihi: Aug 2007 Üye numarası: #140016 Yer: MERSİN Mesaj sayısı: 12,463 Karma etkisi: 64233 Karma: 6421621	"e-mailime attach ettiğim file’ı clickleyerek download et; Hasan' a da forwardlayıver." Arkadaşlar; bu cümle anadilimize gösterdiğimiz özenin en büyük örneklerinden biri.. Bu ve buna benzer birçok cümle ile çok sık karşılaşıyorum. Şimdi bir düşünelim: "Teknolojiyi yapanlar, terimleri de geliştirir. Bizler de o terimleri kullanmak zorundayız!" Gerçekten de böyle mi, yoksa bu tez kendi kültürlerine saygısını yitirenlerin bir mazereti mi? Kaynak: Wardom http://www.wardom.com.tr/showthread.php?t=246136 Düşününce bilgisayar terimi en güzel teknoloji terimlerinden biri ve dilimize de çok çabuk yerleşebildi. O halde sorun terimlerin karşılıklarının olmamasında değil, özentili davranışlarımız ve bilgisizliğimizden kaynaklanıyor. Konu için teşekkürler Joker.

16-06-2009, 17:25	#6
arnawut Hızlı Çırak Kayıt Tarihi: Feb 2009 Üye numarası: #310067 Mesaj sayısı: 74 Karma etkisi: 24 Karma: 2077	Bugün ki nesil için zor birşey olsa bile çok mantıklı. Destekliyorum...

16-06-2009, 20:36	#7
! JUBA ! Forum Kalfası Kayıt Tarihi: Mar 2006 Üye numarası: #60127 Mesaj sayısı: 1,717 Karma etkisi: 5557 Karma: 554948	kesinlikle destekliyorum. bu konuda dil bilimcilere de çok iş düşüyor tabii ki. bir de yanlış sözcüklere özenen gençliği(aynı zamanda arkadaşlarımızı) uyarmak ta bize düşüyor.

12-02-2012, 13:39	#8
crowN Forum Ustası Kayıt Tarihi: Jul 2007 Üye numarası: #133762 Yer: izmir/bornova Mesaj sayısı: 2,730 Karma etkisi: 7814 Karma: 780734	Kesinlilke destekliyorum ,keşke herkes aynı duyarlılığı gösterebilse ve +Zafer bu konuda çok haklısın.özellikle özentili gençlerin dilinde yaygınlaşıyor bu kavram.

Şu Anda Konuyu Görüntüleyenler: 1 (0 üye ve 1 misafir)