Divanü Lugati't-Türk'te kadın ile ilgili atasözleri

+Zafer · 17-04-2009, 12:17

1. “Ersek erge tegmes ewek ewge tegmes.”

Azgın kadın koca bulmaz, iven eve ermez. Koca bulmak için azgın kadınların emeği çok kere boşa çıkar, bütün sebepler birleşemez. Bunun gibi acele eden kimse de bir engele uğrayarak eli boş kalır. Bu sav aceleyi terk etmek için söylenmiştir. (I,104)

2. “Umayka tapınsa ogul bolur.”

Birisi buna (Umay’a) hizmet ederse çocuk doğar. Kadınlar, sonu uğur sayarlar. (I,123)

3. “Emiklig uragut kösekçi bolur.”

Emzikli kadın yemeğe iştahlı olur, ona uygun gelen şey verilir. (I,153)

4. “Tünle bulıt örtense ewlük un keldürmişçe bolur. Tongda bulıt örtense ewge yagı kirmişçe bolur.”

Akşamleyin bulut kızarırsa kadın, erkek çocuk doğurmuş gibi olur. Tanlayın bulut kızarırsa eve düşman girmişe benzer. Türkler sabahleyin bulutun kızarmasını uğur saymazlar. (I,251)
Kaynak: Wardom http://www.wardom.com.tr/showthread.php?t=274555

5. “Köp söğütke kuş konar; körklüg kişige söz kelir.”
Kaynak: Wardom http://www.wardom.com.tr/showthread.php?t=274555

Gür söğüde kuş konar, güzele söz gelir. Bu sav “yıgaç uçunga yél tegir; körklüg kişige söz kelir” şeklinde dahi söylenir; “ağacın ucuna yel değer, güzele söz gelir” demektir. Bununla beraber güzel, kendini korumalıdır.

6. “Kizdeki kiz yıpar”

Sandıktaki miske el sürülmez, saklı kalır. Bu sav kadınların ağızlarının güzel kokusunu miske benzetmek için söylenir. (I,327)

7. “Koş kılıç kınka sıgmas.”

Çifte kılıç kına sığmaz. Bu sav, bir iş için çarpışan, karşılaşan yahut bir kızı isteyen iki adam için söylenir. (I,359)

8. “Kılnu bilse kızıl kedher, yaranu bilse yaşıl kedher.”

Kendini sevdirmeyi bilse kırmızı giyer, yaranmayı bilse yeşil giyer. Kadın güzel görünmeyi, iyi geçinmeyi bilirse kırmızı ipekli kumaş giyer; naz etmeyi, kırıtmayı bilirse yeşil giyer. Bu sav iyiliğe ermek için güzel geçinmekle emrolunan kadına söylenir. (I,394)

“Kılnu bilse kızıl kedher, yaranu bilse yaşıl kedher.” Nazlanmayı bilse kızıl giyer, yaranmayı ve kırışmayı bilse kırmızı ipekli giyer; yaranmayı ve gözeniliği bilse kırmızı ipek giyer. Bu renklerle erkek kadını daha iyi tutar, demek istiyor. (III,21)

(Bu atasözü Divan’da iki kez karşımıza çıkıyor.)

9. “Kadaş témiş kaymaduk, kadhın témiş kaymış.”

Kardeş demiş tınmamış, dönüp bakmamış, iltifat etmemiş; kayın demiş iltifat etmiş. Bu sav hısımlar içinde kayınlara saygı ile emrolunduğu zaman söylenir. (I,403)

10. “Xan ışı bolsa katun ışı kalır.”

Hanın işi, emri olunca Hatunun işi geri kalır. (I,410)

11. “Kız birle küreşme, kısrak birle yarışma.”

Kızla güreşme, çünkü kızlar kuvvetli olur, seni alt eder; kısrakla yarışma, kısrak attan daha çevik, daha sıçrayışlı olduğundan seni yener. Bu Hakanlılardan bir kızın, gerdek gecesi Sultan Mesud’u ayağıyla dokunarak yıktığı için Hakanlıların Sultan Mesud hakkında söyledikleri bir savdır. (I,474)

12. “Yüzge körme erdhem tile.”

Yüze bakma, fazilet ara. Yüzün rengine, güzelliğine bakma, adamdan edep ve fazilet iste. (II,8)

“Yüzge körme erdem tile.” Yüzün güzelliğine, çirkinliğine bakma, adamdan edep ara.(III,143)

Bu sav Divan’da iki kez karşımıza çıkıyor.

13. “Yüfüşlüg kelin küdhegü yafaş bulur.”

Armağanlı gelin, güveyiyi yumuşak huylu bulur. Gelin, akrabasının verdikleri armağanlarla ağırlanmış olursa o, güveyiyi yumuşak huylu ve ağırbaşlı bulur; çünkü güveyi onu zengin bulmuştur, bu yüzden ona saygı gösterir. (III,12)

14. “Ötlüğ yinçü yerde kalmas.”

Delinmiş inci yerde bırakılmaz, onu bir alan olur. Bu sav, cariyelerin uzun zaman kız oğlan kız kalarak duramayacaklarını, onları bir alan bulunacağını bildirmek için söylenir. Oğuzlarla Kıpçaklar buna cincü derler. ى harfini ج e çevirirler. (III,30)

15. “Anası tewlük yuwka yapar, oğlı tetik koşa kapar.”

Anası tülek, kurnaz, yufkayı ince yapar; oğlu tetik, zeyrek, çift kapar. “Anası kurnazlıkla çocuğunu aldatarak ekmeği ince yapar; çocuk da zeyrektir, yufkayı ikişer kapar. Bu sav iki akıllının karşılaştığı zaman söylenir. (III,54)

16. “Yawlak tıllıg begden kerü yalngus.”

Kötü dilli kocadan yalnız dul daha iyidir. Karının dul olması, kendine söven bir kocası bulunmaktan daha iyidir. (III,133)

17. “Tağ tağka kavuşmas, kişi kişige kavuşur.”

Dağ dağa kavuşmaz, adam adama kavuşur. Bu sav uzun müddet sonra sevgilisini gören kimse için söylenir. (III,153)

18. “Künining küline tegü yagı.”

Kumanın külüne kadar düşman. Kuma kumaya düşmandır. Hatta birinin külü arkadaşının gözüne karşı savrulur. (III,237)

19. “Kizlençü kelinde.”

Gizli şey gelinde bulunur; çünkü o, iyi şeyleri kocasına saklar. (III,242)

20. “Kurtga büdhik bilmes, yérim tar tér.”

Kocakarı oyun bilmez, yerim dar der. Bu sav, bir şey yapmak isteyen fakat o şeyi yapması söylendiği zaman yapamayan ve yalancı sebeplerle işi ******layan kişi için söylenir. (III,259)

21 “Atası anası açıg almıla yese oglı kızı tışı kamar.”

Babası, anası ekşi elma yese oğlunun kızının dişi kamaşır. Bu sav, ananın, babanın yaptığı bir fenalıktan çocuklarının yakalandığı, sorguya çekildiği zaman söylenir. (III,272)

22. “Kalıng berse kız alır, kerek bolsa kız alır.”

Çeyiz veren kız alır, gerekli olanı bahalı alır. Bir adam çeyiz verirse gelini kız oğlan kız alır. Bir şey isteyen kimse o şey kendisine gerekli ise onu yüksek para ile alacaktır.(III,372)

23. “Kangdaş kuma urur, igdiş örü tartar.”

Baba bir olanlar birbirini çekemedikleri için çok dövüşürler. Ana bir kardeşler aralarında sevgi olduğu için birbirine yardım ederler. (III,382)

Arife GÜLSÜN
(EGE ÜNİVERSİTESİ TÜRK DİLİ BÖLÜMÜ ÖĞRETİM ELEMANI)

t30w4n · 29-06-2009, 12:33

güzeL paylaşım ellerine sağLık..
bayanlarımızın yeri ayrıdır

lexterix217 · 20-08-2009, 10:31

tesekkurler paylaşım için

zumbul · 20-08-2009, 18:13

çok güzel zevkle ve ilgiyle bilgilenerek okudum tşkler

trade · 21-08-2009, 02:04

Çok Güzel paylaşım tşkler , çogu biraz degişerek günümüze gelmiş

Gila · 21-08-2009, 12:59

Zafer..

Elma dersem de

Armut dersem de

çık artık

yakında aranıyor ilanı vereceğim senin için bilgin olsun

DarkStyLe · 21-08-2009, 17:24

Çok güzelmiş teşekkürler bizimle paylaştığın için..

WaGe · 21-08-2009, 17:47

Güzel paylaşım teşekkürler...Arşivime ekledim

17-04-2009, 12:17	#1
+Zafer Forum Ustası Kayıt Tarihi: Aug 2007 Üye numarası: #140016 Yer: MERSİN Mesaj sayısı: 12,463 Karma etkisi: 64233 Karma: 6421621	Divanü Lugati't-Türk'te kadın ile ilgili atasözleri 1. “Ersek erge tegmes ewek ewge tegmes.” Azgın kadın koca bulmaz, iven eve ermez. Koca bulmak için azgın kadınların emeği çok kere boşa çıkar, bütün sebepler birleşemez. Bunun gibi acele eden kimse de bir engele uğrayarak eli boş kalır. Bu sav aceleyi terk etmek için söylenmiştir. (I,104) 2. “Umayka tapınsa ogul bolur.” Birisi buna (Umay’a) hizmet ederse çocuk doğar. Kadınlar, sonu uğur sayarlar. (I,123) 3. “Emiklig uragut kösekçi bolur.” Emzikli kadın yemeğe iştahlı olur, ona uygun gelen şey verilir. (I,153) 4. “Tünle bulıt örtense ewlük un keldürmişçe bolur. Tongda bulıt örtense ewge yagı kirmişçe bolur.” Akşamleyin bulut kızarırsa kadın, erkek çocuk doğurmuş gibi olur. Tanlayın bulut kızarırsa eve düşman girmişe benzer. Türkler sabahleyin bulutun kızarmasını uğur saymazlar. (I,251) Kaynak: Wardom http://www.wardom.com.tr/showthread.php?t=274555 5. “Köp söğütke kuş konar; körklüg kişige söz kelir.” Kaynak: Wardom http://www.wardom.com.tr/showthread.php?t=274555 Gür söğüde kuş konar, güzele söz gelir. Bu sav “yıgaç uçunga yél tegir; körklüg kişige söz kelir” şeklinde dahi söylenir; “ağacın ucuna yel değer, güzele söz gelir” demektir. Bununla beraber güzel, kendini korumalıdır. 6. “Kizdeki kiz yıpar” Sandıktaki miske el sürülmez, saklı kalır. Bu sav kadınların ağızlarının güzel kokusunu miske benzetmek için söylenir. (I,327) 7. “Koş kılıç kınka sıgmas.” Çifte kılıç kına sığmaz. Bu sav, bir iş için çarpışan, karşılaşan yahut bir kızı isteyen iki adam için söylenir. (I,359) 8. “Kılnu bilse kızıl kedher, yaranu bilse yaşıl kedher.” Kendini sevdirmeyi bilse kırmızı giyer, yaranmayı bilse yeşil giyer. Kadın güzel görünmeyi, iyi geçinmeyi bilirse kırmızı ipekli kumaş giyer; naz etmeyi, kırıtmayı bilirse yeşil giyer. Bu sav iyiliğe ermek için güzel geçinmekle emrolunan kadına söylenir. (I,394) “Kılnu bilse kızıl kedher, yaranu bilse yaşıl kedher.” Nazlanmayı bilse kızıl giyer, yaranmayı ve kırışmayı bilse kırmızı ipekli giyer; yaranmayı ve gözeniliği bilse kırmızı ipek giyer. Bu renklerle erkek kadını daha iyi tutar, demek istiyor. (III,21) (Bu atasözü Divan’da iki kez karşımıza çıkıyor.) 9. “Kadaş témiş kaymaduk, kadhın témiş kaymış.” Kardeş demiş tınmamış, dönüp bakmamış, iltifat etmemiş; kayın demiş iltifat etmiş. Bu sav hısımlar içinde kayınlara saygı ile emrolunduğu zaman söylenir. (I,403) 10. “Xan ışı bolsa katun ışı kalır.” Hanın işi, emri olunca Hatunun işi geri kalır. (I,410) 11. “Kız birle küreşme, kısrak birle yarışma.” Kızla güreşme, çünkü kızlar kuvvetli olur, seni alt eder; kısrakla yarışma, kısrak attan daha çevik, daha sıçrayışlı olduğundan seni yener. Bu Hakanlılardan bir kızın, gerdek gecesi Sultan Mesud’u ayağıyla dokunarak yıktığı için Hakanlıların Sultan Mesud hakkında söyledikleri bir savdır. (I,474) 12. “Yüzge körme erdhem tile.” Yüze bakma, fazilet ara. Yüzün rengine, güzelliğine bakma, adamdan edep ve fazilet iste. (II,8) “Yüzge körme erdem tile.” Yüzün güzelliğine, çirkinliğine bakma, adamdan edep ara.(III,143) Bu sav Divan’da iki kez karşımıza çıkıyor. 13. “Yüfüşlüg kelin küdhegü yafaş bulur.” Armağanlı gelin, güveyiyi yumuşak huylu bulur. Gelin, akrabasının verdikleri armağanlarla ağırlanmış olursa o, güveyiyi yumuşak huylu ve ağırbaşlı bulur; çünkü güveyi onu zengin bulmuştur, bu yüzden ona saygı gösterir. (III,12) 14. “Ötlüğ yinçü yerde kalmas.” Delinmiş inci yerde bırakılmaz, onu bir alan olur. Bu sav, cariyelerin uzun zaman kız oğlan kız kalarak duramayacaklarını, onları bir alan bulunacağını bildirmek için söylenir. Oğuzlarla Kıpçaklar buna cincü derler. ى harfini ج e çevirirler. (III,30) 15. “Anası tewlük yuwka yapar, oğlı tetik koşa kapar.” Anası tülek, kurnaz, yufkayı ince yapar; oğlu tetik, zeyrek, çift kapar. “Anası kurnazlıkla çocuğunu aldatarak ekmeği ince yapar; çocuk da zeyrektir, yufkayı ikişer kapar. Bu sav iki akıllının karşılaştığı zaman söylenir. (III,54) 16. “Yawlak tıllıg begden kerü yalngus.” Kötü dilli kocadan yalnız dul daha iyidir. Karının dul olması, kendine söven bir kocası bulunmaktan daha iyidir. (III,133) 17. “Tağ tağka kavuşmas, kişi kişige kavuşur.” Dağ dağa kavuşmaz, adam adama kavuşur. Bu sav uzun müddet sonra sevgilisini gören kimse için söylenir. (III,153) 18. “Künining küline tegü yagı.” Kumanın külüne kadar düşman. Kuma kumaya düşmandır. Hatta birinin külü arkadaşının gözüne karşı savrulur. (III,237) 19. “Kizlençü kelinde.” Gizli şey gelinde bulunur; çünkü o, iyi şeyleri kocasına saklar. (III,242) 20. “Kurtga büdhik bilmes, yérim tar tér.” Kocakarı oyun bilmez, yerim dar der. Bu sav, bir şey yapmak isteyen fakat o şeyi yapması söylendiği zaman yapamayan ve yalancı sebeplerle işi ******layan kişi için söylenir. (III,259) 21 “Atası anası açıg almıla yese oglı kızı tışı kamar.” Babası, anası ekşi elma yese oğlunun kızının dişi kamaşır. Bu sav, ananın, babanın yaptığı bir fenalıktan çocuklarının yakalandığı, sorguya çekildiği zaman söylenir. (III,272) 22. “Kalıng berse kız alır, kerek bolsa kız alır.” Çeyiz veren kız alır, gerekli olanı bahalı alır. Bir adam çeyiz verirse gelini kız oğlan kız alır. Bir şey isteyen kimse o şey kendisine gerekli ise onu yüksek para ile alacaktır.(III,372) 23. “Kangdaş kuma urur, igdiş örü tartar.” Baba bir olanlar birbirini çekemedikleri için çok dövüşürler. Ana bir kardeşler aralarında sevgi olduğu için birbirine yardım ederler. (III,382) Arife GÜLSÜN (EGE ÜNİVERSİTESİ TÜRK DİLİ BÖLÜMÜ ÖĞRETİM ELEMANI)

Konu Araçları	Bu Konuda Ara
Printer Çıktısını Göster Sayfayı Emaille Yolla	Bu Konuda Ara: Gelişmiş Arama

29-06-2009, 12:33	#2
t30w4n Forum Kalfası Kayıt Tarihi: Oct 2006 Üye numarası: #95768 Yer: 50 ๓єtгє เlєг๔єภ Mesaj sayısı: 1,005 Karma etkisi: 64 Karma: 5787	güzeL paylaşım ellerine sağLık.. bayanlarımızın yeri ayrıdır

20-08-2009, 10:31	#3
lexterix217 Hızlı Çırak Kayıt Tarihi: Jul 2007 Üye numarası: #132553 Mesaj sayısı: 68 Karma etkisi: 373 Karma: 36857	tesekkurler paylaşım için

20-08-2009, 18:13	#4
zumbul 1st Class WarrioR Kayıt Tarihi: Mar 2007 Üye numarası: #113803 Mesaj sayısı: 30 Karma etkisi: 0 Karma: 8333	çok güzel zevkle ve ilgiyle bilgilenerek okudum tşkler

21-08-2009, 02:04	#5
trade Banned Kayıt Tarihi: Mar 2007 Üye numarası: #111921 Mesaj sayısı: 186 Karma etkisi: 0 Karma: 3396	Çok Güzel paylaşım tşkler , çogu biraz degişerek günümüze gelmiş

21-08-2009, 12:59	#6
Gila Forum Ustası Kayıt Tarihi: Feb 2008 Üye numarası: #199953 Yer: altı da bir üstü de birdir ban tuşunun... Mesaj sayısı: 34,372 Karma etkisi: 103799 Karma: 10376070	Zafer.. Elma dersem de Armut dersem de çık artık yakında aranıyor ilanı vereceğim senin için bilgin olsun

21-08-2009, 17:24	#7
DarkStyLe Çırak Kayıt Tarihi: May 2009 Üye numarası: #334774 Yer: İzmir Mesaj sayısı: 9 Karma etkisi: 0 Karma: 10	Çok güzelmiş teşekkürler bizimle paylaştığın için..

21-08-2009, 17:47	#8
WaGe Daimi Üye Kayıt Tarihi: Jun 2005 Üye numarası: #25542 Mesaj sayısı: 266 Karma etkisi: 1921 Karma: 191487	Güzel paylaşım teşekkürler...Arşivime ekledim

Şu Anda Konuyu Görüntüleyenler: 1 (0 üye ve 1 misafir)